Δ΄ ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΣΥΝΑΞΗ «Ὁ Ὄρθρος (Β΄)»
Tό ἀπόγευμα τῆς Πέμπτης, 9 Ἰανουαρίου 2025, στήν αἴθουσα τοῦ Ἱεροῦ Ἱδρυματικοῦ Ναοῦ τοῦ ἁγίου Ἀνδρέου στή Νέα Σμύρνη, πραγματοποιήθηκε ἡ τέταρτη Ἱερατική Σύναξη τῶν Κληρικῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας. Ὁμιλητής ἦταν ὁ Πανοσιολογιώτατος Ἀρχιμανδρίτης π. Βασίλειος Γιαννάκας, Προϊστάμενος τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίας Κυριακῆς Παλαιοῦ Φαλήρου, ὁ ὁποῖος ἀνέπτυξε τό θέμα: «Ὁ Ὄρθρος (Β΄)».
Tή Σύναξη ἄνοιξε μέ τήν προσφώνησή του ὁ Σεβ. Ποιμενάρχης μας κ. Συμεών, ὁ ὁποῖος ἔδωσε εὐθύς τόν λόγο στόν ὁμιλητή γιά νά ἀναπτύξει τό θέμα του. Ὁ ὁμιλητής ξεκίνησε τήν εἰσήγησή του ἀναφέροντας πώς ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου ἀποτελοῦνταν ἀρχικά ἀπό ψαλμούς, ὠδές, ἀναγνώσεις καί εὐχές. Κατά τούς τρεῖς πρώτους χριστιανικούς αἰῶνες ἐξελίχθηκε ἀπό τούς μοναχούς, ἰδιαίτερα τούς ἱεροσολυμίτες, καί εἰσήχθη στό Ναό τῆς Ἀναστάσεως. Στή συνέχεια διαδόθηκε ἀπό τούς προσερχόμενους σέ αὐτόν προσκυνητές σέ ὅλο τόν χριστιανικό κόσμο. Ἀπό τόν 7ο αἰ. παγιώνεται ἡ τυπική διάταξη τοῦ Ὄρθρου στίς μονές καί τούς ναούς, μέ τίς ἀνάλογες προσαρμογές καί τυπικές διατάξεις πού προβλέπονται ἀνάλογα μέ τήν ἡμέρα καί τήν ἑορτή.
Στό πρῶτο μέρος ὁ π. Βασίλειος ἑστίασε στό περιεχόμενο καί τή θεματική τοῦ Ὄρθρου. Ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου εἶναι μιά δοξολογία καί εὐχαριστία στόν Χριστό. Ἐπίσης εἶναι μιά παράκληση πρός τόν Κύριο μέ τήν ἀνατολή τῆς καινούργιας ἡμέρας. Συγχρόνως εἶναι ἡ καλύτερη πνευματική προετοιμασία γιά τή Θεία Λειτουργία, πού θά ἐπακολουθήσει μετά τό πέρας τῆς ἀκολουθίας τοῦ Ὄρθρου. Ὁ Ὄρθρος εἶναι μία ἀκολουθία δοξολογίας καί εὐχαριστίας πρός τόν Θεό, πού ἀξίωσε τόν ἄνθρωπο νά διέλθει τή νύχτα καί νά δεῖ καί πάλι τό φῶς τῆς ἡμέρας, πού εἶναι τύπος τοῦ ἀληθινοῦ φωτός, τοῦ Χριστοῦ. Ἐπίσης εἶναι μία δέηση γιά τήν εὐλογία τῶν ἔργων τοῦ ἀνθρώπου, πού θά πραγματοποιηθοῦν κατά τή διάρκεια τῆς ἡμέρας. Κατά τίς ἡμέρες δέ πού ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ Ἁγίους ἤ ἐνθυμεῖται γεγονότα ἀπό τή ζωή τοῦ Χριστοῦ ἤ τῆς Παναγίας, ὁ Ὄρθρος ἐμπλουτίζεται μέ ὕμνους πού τιμοῦν καί ὑμνοῦν τά ἑορτάζοντα πρόσωπα ἤ παρουσιάζουν τή σημασία γιά τή ζωή τῆς Ἐκκλησίας καί τοῦ πιστοῦ τῶν γεγονότων πού ἑορτάζονται.
Στό δεύτερο μέρος ὁ π. Βασίλειος ἀναφέρθηκε στούς τύπους τοῦ Ὄρθρου. Ὑπάρχουν τρεῖς τύποι Ὄρθρου: α) Τῆς Κυριακῆς· β) τῶν Δεσποτικῶν, Θεομητορικῶν καί τῶν ἑορταζομένων Ἁγίων ἑορτῶν· καί γ) τῶν καθημερινῶν. Τοῦ Ὄρθρου προηγεῖται ὁ Ἑσπερινός, τό Ἀπόδειπνο καί τό Μεσονυκτικό.
Στό τρίτο μέρος ὁ π. Βασίλειος ἐπικεντρώθηκε στήν τυπική διάρθρωση τῆς ἀκολουθίας τοῦ Ὄρθρου: «Εὐλογητός ὁ Θεός...», [Τρισάγιον, «Κύριε ἐλέησον» (12άκις)· «Δεῦτε Προσκυνήσωμεν...», Τρισάγιον, «Σῶσον Κύριε...»· Ἑξάψαλμος: Ψαλμοί 3, 37, 62, 87, 102, 142· Εἰρηνικά· τά ἀντίφωνα «Θεός Κύριος...» (τετράκις). «Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος...» – Εὐλογητάρια (τετράκις)· Ἀπολυτίκια. Καθίσματα τοῦ Ψαλτηρίου· Ἀντίφωνα τῶν Ἀναβαθμῶν, Προκείμενο, «Τοῦ Κυρίου Δεηθῶμεν» μέ τό Ἑωθινό Εὐαγγέλιο, Θεοτοκίο, Δοξαστικό. Ὁ 50ός Ψαλμός τῆς Μετανοίας («Ἐλέησόν με ὁ Θεός...»), Δοξαστικό, Θεοτοκίο «Σῶσον ὁ Θεός...»· Ὁ Κανόνας (ἐννέα ἤ τριῶν ὠδῶν)· καταβασίες· ἡ θ’ ὠδή τῆς Θεοτόκου· Ἐξαποστειλάρια· Αἶνοι: Ψαλμοί 148 «Αἰνεῖτε τόν Κύριον...», 149, 150 «Αἰνεῖται τόν Θεόν... Πᾶσα πνοή...»· οἱ τελευταῖοι 4, 6 ἤ 8 στίχοι ἔχουν στιχηρά – Δοξαστικό, Θεοτοκίο· Δοξολογία Μεγάλη ἤ Μικρή – Ἐκτενής Δέηση – Πληρωτικά· Ἀπόστιχα Αἴνων, 3 ἤ 4 μέ Δοξαστικό καί Θεοτοκίο· «Ἀγαθόν τό ἐξομολογεῖσθαι...» καί Τρισάγιο (μόνο στή Μικρή Δοξολογία)· Ἀπολυτίκιο, Ἐκτενής Δέηση, Ἀπόλυση.
Στό τελευταῖο μέρος τῆς εἰσήγησης ὁ π. Βασίλειος συνέστησε τό «Σύστημα Τυπικοῦ τῶν ἱερῶν Ἀκολουθιῶν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ», συνταχθέν ὑπό τοῦ π. Κωνσταντίνου Παπαγιάννη (ἐκδ. Ἀποστολικῆς Διακονίας), καταθέτοντας ποιμαντικές προτάσεις γιά τήν ἐνεργέστερη καί συνειδητότερη συμμετοχή τῶν πιστῶν στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου, τήν ὁποία διαδέχεται ἡ Θεία Λειτουργία καί ἕπονται οἱ ἀκολουθίες τῆς Α΄ Ὥρας, τῆς Γ΄ Ὥρας, τῆς ΣΤ΄ Ὥρας, τῶν Τυπικῶν καί τῆς Θ΄ Ὥρας.
* * *
Στό τέλος τῆς Ἱερατικῆς Σύναξης ὁ Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης μας κ. Συμεών εὐχαρίστησε τόν ὁμιλητή καί ἀκολούθησε συζήτηση γιά τό ἐν λόγῳ θέμα, καθώς καί γιά εἰδικότερα σχετικά ζητήματα.
